Je zoekt een specifieke pagina op een website, klikt op drie menu’s, komt op een lege rubriek terecht en gaat weer terug. Dat gebeurt zodra een website meer dan een tiental pagina’s heeft en de structuur weinig houvast biedt. Een sitemap, ook wel siteplan genoemd, is er precies om dit soort omzwervingen te voorkomen: hij geeft een overzicht van de toegankelijke pagina’s en hun onderlinge structuur, voor zowel bezoekers als zoekmachines.
Broodkruimelpad, menu en zoekfunctie: drie hulpmiddelen die de navigatie verbeteren
Zelfs voordat we een sitemap raadplegen, gebruiken we navigatiehulpmiddelen zonder erbij na te denken. Het W3C raadt dan ook aan om minstens twee manieren te bieden om een pagina te vinden, bijvoorbeeld een menu en een zoekveld, of een menu en een sitemap.
Het broodkruimelpad (de kleine links bovenaan een pagina, zoals Home > Categorie > Subcategorie) laat zien waar je je in de hiërarchie bevindt. Op een website met tientallen pagina’s is dit de snelste manier om één niveau omhoog te gaan zonder terug te hoeven naar het hoofdmenu.
Het menu geeft een overzicht van de website. Een horizontaal menu is geschikt voor een kleine website met vijf of zes rubrieken. Zodra het aantal pagina’s toeneemt, is een zijmenu of megamenu overzichtelijker. De keuze hangt af van de complexiteit van de website, niet van een universele regel.
Het zoekveld is de snelste manier om iets te vinden als je weet waarnaar je zoekt. In combinatie met een sitemap biedt het uitkomst in beide situaties: gericht zoeken en vrij rondkijken. Bekijk de sitemap van Nos libertés om te zien hoe zo’n sitemap er in de praktijk uitziet. De pagina’s worden er hiërarchisch weergegeven.
HTML-sitemap of XML-sitemap: twee bestanden met verschillende doelen
Verwarring komt vaak voor. De term ‘sitemap’ wordt gebruikt voor twee heel verschillende dingen, en die door elkaar halen maakt het alleen maar ingewikkelder.
De HTML-sitemap, bedoeld voor bezoekers
Dit is een HTML-pagina op de website met een geordende lijst van alle toegankelijke pagina’s. De klikbare links zijn ingedeeld per rubriek of onderwerp. Het nut is duidelijk: als het menu niet volstaat of je niet weet welke zoekterm je moet invoeren, biedt deze pagina een overzicht.
Je vindt de sitemap vaak onderaan de pagina, onder de link ‘Sitemap’. Op grote websites, zoals productcatalogi en websites van overheidsinstanties, kan de sitemap in secties worden opgesplitst om overzichtelijk te blijven.
De XML-sitemap, bedoeld voor zoekmachines
Het bestand sitemap.xml is niet zichtbaar voor bezoekers. Het is een technisch bestand in XML-formaat dat crawlers van Google of Bing een lijst geeft van de URL’s die ze moeten doorzoeken, met metadata zoals de datum van de laatste wijziging en de updatefrequentie. Een geldige XML-sitemap garandeert niet dat alle vermelde pagina’s worden geïndexeerd, maar helpt zoekmachines ze sneller te ontdekken.
Je opent het bestand door /sitemap.xml aan het websiteadres toe te voegen. Voor menselijke bezoekers is het bestand zelden direct bruikbaar, maar je kunt er wel snel mee controleren hoeveel pagina’s een website opgeeft.
De structuur van een website controleren zonder technische hulpmiddelen
Je hebt niet altijd een crawler of SEO-software nodig om te begrijpen hoe een website is opgebouwd. In de meeste gevallen volstaan een paar eenvoudige controles.
- Bekijk de voettekst: de meeste websites plaatsen daar een link naar hun HTML-sitemap, juridische informatie en contactpagina. Dit is de eerste plek om te kijken.
- Probeer de URL /sitemap.xml: voeg dit pad toe aan het websiteadres. Je komt dan uit bij het XML-bestand of bij een sitemapindex als de website meerdere sitemaps gebruikt, bijvoorbeeld één per taal of per type content.
- Volg het broodkruimelpad terug: klik op een willekeurige diepgelegen pagina op elk niveau van het broodkruimelpad om de hiërarchie te volgen en de logische indeling van de content te begrijpen.
- Zoek in Google met ‘site:’: de zoekopdracht site:mijnwebsite.nl toont de geïndexeerde pagina’s. Dit is strikt genomen geen sitemap, maar geeft wel een indruk van het aantal pagina’s en de structuur die de zoekmachine ziet.
Als de sitemap niet volstaat: test de daadwerkelijke indeling van de pagina’s
Een website kan een sitemap hebben en toch lastig te navigeren zijn. Het bestand geeft een lijst van pagina’s, maar zegt niets over de logica achter de indeling. Als categorieën onduidelijke namen hebben of content onder twee verschillende rubrieken valt, blijft de bezoeker twijfelen.
Met methoden zoals card sorting kun je nagaan of bezoekers content op dezelfde manier indelen als het team dat de website heeft ontworpen. Een groep deelnemers krijgt de opdracht paginatitels per onderwerp te groeperen. Vervolgens vergelijk je de resultaten met de bestaande hiërarchie. De verschillen laten zien welke rubrieken onduidelijk zijn benoemd of welke pagina’s verkeerd zijn ingedeeld.
Tree testing gaat een stap verder: je toont alleen de hiërarchie, zonder ontwerp of menu, en vraagt deelnemers om specifieke informatie te vinden. Als de meerderheid daar niet in slaagt, ligt het probleem bij de structuur en niet bij de vormgeving.
Beide technieken zijn geschikt voor zowel een eenvoudige bedrijfswebsite als een catalogus met honderden pagina’s. De hoeveelheid content maakt de structuur complexer, maar het uitgangspunt blijft hetzelfde: een pagina moet staan waar de bezoeker verwacht haar te vinden.
Toegankelijkheid en toetsenbordnavigatie: een vaak vergeten aspect
Je weg vinden op een website doe je niet alleen met je ogen en een muis. Het W3C raadt aan om links en knoppen visueel herkenbaar te maken, de tabvolgorde op het toetsenbord te laten aansluiten op de logische leesvolgorde en de navigatie op elke pagina consistent te houden.
Bezoekers die met het toetsenbord navigeren, gaan met de Tab-toets langs de interactieve elementen. Als de HTML-sitemap goed is opgebouwd en de links per sectie zijn gegroepeerd, blijft de navigatie goed te gebruiken. Een rommelig ingedeelde sitemap vertraagt de navigatie met het toetsenbord net zo goed als met de muis.
Ook koppen spelen een rol: met schermlezers kun je van kop naar kop springen om de inhoud van een pagina snel te scannen. Een sitemap zonder hiërarchische koppen biedt dat voordeel niet.
De leesbaarheid van een sitemap hangt zowel af van de inhoud als van de technische structuur. Een volledig maar slecht georganiseerd bestand zorgt net zo goed voor frustratie als een website zonder sitemap.
